Aktualności:

Znaczenie wody i innych płynów w diecie.

Znaczenie wody i homeostazy elektrolitowej wzrasta podczas treningu sportowego, kiedy to uzyskanie optymalnego wyniku jest uwarunkowane możliwością podejmowania odpowiednich dla zdrowia wysiłków i utrzymania formy sportowej.

Organizm sportowców zawiera relatywnie więcej wody, co jest związane z większą masą aktywnej tkanki mięśniowej (LBM).

Podczas treningu sportowego z reguły dochodzi do większych strat wody, głównie wskutek zwiększonego pocenia się. W organizmie, który traci wodę zmniejsza się pierwotnie objętość płynu zewnątrzkomórkowego, a następnie objętość wszystkich płynów ustrojowych i wzrasta ich ciśnienie osmotyczne, początkowo również płynu zewnątrzkomórkowego.

Utrata dużych ilości wody ma wpływ na przebieg procesów przemiany materii i wymianę cieplną ustroju. Intensywny trening, zwłaszcza w gorącym otoczeniu, może prowadzić do bardzo dużych zmian zawartości wody i stężenia elektrolitów w przestrzeniach wewnątrz- i zewnątrzkomórkowych.

Tempo utraty wody przez organizm bywa bardzo różne. Sprawne regulacyjne wydzielanie potu powoduje stopniową utratę wody ustrojowej. W warunkach drastycznego cieplnego obciążenia organizmu wydzielanie potu może się utrzymywać przez wiele godzin na poziomie 1 1/godz., w krótszych okresach osiągając wartości kilkakrotnie wyższe. Odwodnienie organizmu zmniejsza wydzielanie potu, co z kolei upośledza sprawność termoregulacji. Po osiągnięciu odwodnienia dużego stopnia upośledzeniu ulega czynność nerek, co powoduje gromadzenie się w organizmie produktów przemiany materii. Podczas pracy, zwłaszcza długotrwałej, zmniejsza się objętość wody ustrojowej. Mimo że pierwotnym źródłem wody dla gruczołów potowych jest płyn zewnątrz - komórkowy, objętość przestrzeni zewnątrzkomórkowej może się nie zmienić, a nawet wzrastać. Jest to wynikiem przesunięcia do przestrzeni zewnątrzkomórkowej pewnej objętości wody z komórek wskutek działania sił osmotycznych.

Należy pamiętać, że w czasie pracy w gorącym otoczeniu człowiek szybko traci duże ilości potu, lecz towarzyszące temu zjawisko pragnienia nie informuje go w sposób dostateczny o stopniu deficytu wody w organizmie. Mając zapewniony dostęp do wody, człowiek pije ją w ilości niewystarczającej do wyrównania zaistniałych strat. Zazwyczaj straty te uzupełnia w 65—70%. W ten sposób rozwijać się może odwodnienie odpowiadające 30—35% całej utraty wody. Do wyrównania strat wody dochodzi dopiero po wielu godzinach, a nawet następnego dnia po intensywnych treningach lub zawodach.

Odwodnienie następuje wolniej u ludzi zaaklimatyzowanych do pracy w gorącym otoczeniu. Istnieje więc konieczność pełnej aklimatyzacji w przypadku startów zawodników w gorącym klimacie.

U sportowców znacznie większym zagrożeniem niż wyczerpanie ustrojowych zasobów łatwo dostępnej energii jest zjawisko odwodnienia organizmu. Towarzysząca nasileniu się procesów metabolicznych produkcja dużych ilości ciepła w ustroju wymaga intensyfikacji procesów pocenia się. Mechanizm samoobrony organizmu przed szokiem termicznym podczas wysiłku polega na odprowadzeniu ciepła z mięśni do powierzchni ciała za pośrednictwem krążącej krwi.

Groźne następstwa szybkiego odwodnienia ustroju, powstałe wskutek niedostatecznej podaży wody, stały się czynnikiem stymulującym rozwój przemysłu nastawionego na produkcję napojów odpowiednich dla sportowców. Napoje takie muszą szybko wyrównywać ubytki wody i elektrolitów traconych z potem i uzupełniać wyczerpujące się zasoby energetyczne organizmu w okresie intensywnej aktywności fizycznej, a także ułatwiać odnowę powysiłkową.

Opracowanie optymalnego składu napoju rehydratacyjnego wymaga fachowej wiedzy. Niechęć niektórych zawodników do picia podczas zawodów może być spowodowana nieodpowiednim składem napojów.

Michał Sikorski
Trener Personalny Holmes Place